Mohammed ElBaradei: Ο φρουρός του κατεδαφιστέου


Το σημερινό σύστημα παγκόσμιας ασφάλειας, όπως αυτό θεσπίστηκε με τη Συνθήκη Περιορισμού της Εξάπλωσης των Πυρηνικών Όπλων του 1968, είναι ένα σπίτι από τραπουλόχαρτα… Διαρκής λύση θα προκύψει μόνο όταν αντικατασταθεί από ένα άλλο σύστημα, το οποίο δε θα στηρίζεται στον αποτρεπτικό ρόλο των πυρηνικών οπλοστασίων… Οι κυβερνήσεις σήμερα δε δείχνουν διατεθειμένες να αναζητήσουν ένα τέτοιο εναλλακτικό σύστημα και η IAEA είναι αδύναμη να το επιβάλλει – μόνο η κοινωνία των πολιτών μπορεί να σπρώξει προς αυτή την κατεύθυνση. Το θέμα της παγκόσμιας ασφάλειας είναι πολύ σοβαρό για να αφεθεί αποκλειστικά στις κυβερνήσεις.

Η χτεσινή βόλτα του Μοχάμεντ Ελ Μπαραντέι απ’ το Στάνφορντ δε θα μπορούσε να συνδυαστεί με πιο ενδιαφέρουσα συγκυρία. Θα είχατε διαβάσει, φαντάζομαι, για την προ 15μέρου “Dear Great Satan” επιστολή του Ιρανού ρόκερ Μαχμούντ Αχμαντινετζάντ στον Πρόεδρο Μπους. Την αρχική αμηχανία της Ουάσιγνκτον, διαδέχτηκε, όλως αιφνιδίως, μια ελαφρώς δυσκοίλια ανθουβερτούρα: για πρώτη φορά μετά το 1979, οι ΗΠΑ δέχονται να κάτσουν στο τραπέζι με τους Ιρανούς και να κουβεντιάσουν το φλέγον ζήτημα των πυρηνικών φιλοδοξιών της Επαναστάσεως. Τα καλά νέα ανακοίνωσε με την απαραίτητη γκραβιτέ η Κόντι χτες το πρωί.

Ομολογώ ότι η πρώτη μου αντίδραση λίγο διέφερε από την υποδοχή που επεφύλαξε στην πρόταση το Ιρανικό πρακτορείο ειδήσεων.

Σε δεύτερη ανάγνωση, αυτό το “εντάξει, αλλά..” των Αμερικανών δεν παραπέμπει τόσο πολύ σε έλλειμα ειλικρίνειας, όσο σε έλλειμα υποκειμένου. Μοιάζει να αντικατοπτρίζει μια λεπτή ισορροπία δυνάμεων στο αμερικανικό σύστημα εξωτερικής πολιτικής: από τη μία οι ρεαλιστές που καταλαβαίνουν ότι η διαπραγμάτευση είναι ο μόνος δρόμος – είτε για να λυθεί το πρόβλημα, είτε για να αποκαλυφθεί η υποκρισία της κίνησης Αχμαντινετζάντ. Απ’ την άλλη οι σκληροί, που θεωρούν τέτοιες “υποχωρήσεις” ενδοτισμό, που θα ταίριαζε μόνο σε liberals και Γάλλους. Κάπου εκεί πρέπει να βρίσκεται κι ο κλονισμένος τελευταία Μπους, του οποίου οι αποφάσεις, σύμφωνα με τις πηγές του Seymour Hersh, δεν εξηγούνται χωρίς την επίκληση μεσσιανικού ερμηνευτικού πλαισίου. Η πρόταση της Κοντολίζας είναι ένας άτολμος συγκερασμός αυτών των τάσεων, που δε βλέπω να αποφέρει κάτι παραπάνω από μικρό κέρδος για τις ΗΠΑ στον τομέα των εντυπώσεων. Η αχρείαστη, ρητή προϋπόθεση της άμεσης παύσης κάθε πυρηνικής δραστηριότητας προκειμένου να ξεκινήσουν οι διαπραγματεύσεις, μειώνει σημαντικά τις πιθανότητες να έχουμε ουσιαστικές εξελίξεις.*

Ο Ελ Μπαραντέι, αντίθετα, είναι αισιόδοξος και βλέπει εκατέρωθεν ειλικρινή διάθεση για λύση του προβλήματος, με την αξιοποίηση διπλωματικών διαύλων.

Αν απομονώσουμε, λέει, τη “δημόσια” από την “πραγματική” διπλωματία, η εικόνα που διαμορφώνεται μετά τις τελευταίες εξελίξεις είναι πολύ θετική. Ο Αχμαντινετζάντ, το ιρανικό πρακτορείο ειδήσεων – αλλά και η πόζα της Κοντολίζας, το swagger του Πρόεδρα – είναι μέρος της δημόσιας διπλωματίας. Η ουσιαστική δουλειά όμως είναι εκείνη που γίνεται πίσω από κλειστές πόρτες, εκεί που κινούνται πιο έμπειροι, πραγματιστές και γενικά μετριοπαθέστεροι αξιωματούχοι. Εκείνοι ήταν, σύμφωνα με τον Ελ Μπαραντέι, πιο δεκτικοί στο αμερικανικό άνοιγμα (είχε μόλις μιλήσει με τον σύμβουλο εθνικής ασφάλειας του Ιράν), αφήνοντας περιθώριο για θετική ανταπόκριση.

Όπως φαντάζεστε, ο Ελ Μπαραντέι τάσσεται 100% κατά της χρήσης βίας. Θεωρεί ότι μια αεροπορική επιδρομή σαν εκείνη που συζητούσαμε εδώ τις προάλλες μπορεί να έχει μόνο αρνητικά αποτελέσματα – με τους Ιρανούς να συσπειρώνονται γύρω από τη σκληροπυρηνική πτέρυγα του καθεστώτος και να δέχονται την ανάπτυξη πυρηνικού οπλοστασίου σαν θέμα εθνικής επιβίωσης. Θυμήθηκε τον ισραηλινό βομβαρδισμό των πυρηνικών εγκαταστάσεων του Σαντάμ στο Οσιράκ το 1981 – ένα χτύπημα που τελικά έσπρωξε το μπααθικό καθεστώς προς ένα πολύ πιο εντατικό “υπόγειο” πυρηνικό πρόγραμμα.

Εκτός από τη στρατιωτική δραση, ο Ελ Μπαραντέι απορρίπτει και τη διπλωματία του τσαμπουκά. Και το κάνει για δύο λόγους:

Πρώτον, γιατί ουσιαστικά θεωρεί ότι τα μέλη του “πυρηνικού κλαμπ” (ΗΠΑ, Ρωσία, Κίνα, Γαλλία, Αγγλία) στερούνται ηθικού ερείσματος, αφού υπονομεύουν συστηματικά την ίδια συνθήκη βάσει της οποίας εγκαλούν τους άτακτους “έξω”. Ο αποκαλούμενος και “δεύτερος πυλώνας” της ΣΠΕΠΟ κάνει λόγο για ενεργή προσπάθεια των συμβεβλημένων κρατών να προχωρήσουν σε περιορισμό και τελικά απαλοιφή του πυρηνικού τους οπλοστασίου (το πλήρες κείμενο εδώ). Όμως Ρώσοι και Αμερικανοί διατηρούν μεταξύ τους περί τις 20.000 πυρηνικές κεφαλές, τις περισσότερες οπλισμένες και σε καθεστώς ετοιμότητας που θυμίζει 1962. Και βέβαια είναι κι αυτές οι μελέτες νεοσυντηρητικών think-tanks που υποστηρίζουν τη χρήση τακτικών πυρηνικών όπλων σε πολεμικές επιχειρήσεις και είναι ιδιαίτερα δημοφιλείς στην ανατολική πτέρυγα του Λευκού Οίκου. Εδώ, ο ισορροπιστής Ελ Μπαραντέι δεν τα μάσησε.

Δεύτερον γιατί είναι προς το συμφέρον όλων να κρατήσουν τα “κακά παιδιά” μέσα στο σύστημα. Δε θα υπάρχει μεγαλύτερη ήττα, πιστεύει, από ένα Ιράν που θα ακολουθήσει το δρόμο της Β. Κορέας. Ή από οποιοδήποτε πυρηνικό κράτος που, απομονωμένο από τη διεθνή κοινότητα και αγνοώντας βασικές προδιαγραφές ασφαλείας μπορεί να γίνει, εκούσια ή ακούσια, αρωγός του μοναδικού πραγματικά επικίνδυνου “παίκτη”. “Μια πυρηνική βόμβα στα χέρια του χειρότερου κράτους είναι πιθανότατα αμυντικό όπλο – η χρήση του υπακούει σε μια περίπλοκη εξίσωση κόστους-οφέλους. Στα χέρια ενός δικτύου εξετρεμιστών, μπορεί να είναι μόνο επιθετικό όπλο.”

Αυτός είναι κι ο λόγος που ο Ελ Μπαραντέι όχι μόνο τάσσεται υπέρ της αμφιλεγόμενης πρότασης Μπους να επιτραπεί η πώληση πυρηνικής τεχνολογίας (για ειρηνική χρήση) στην Ινδία, αλλά δεν προβληματίζεται ούτε με την “απειλή” των Κινέζων να προχωρήσουν σε αντίστοιχη συμφωνία με το πιο άτακτο Πακιστάν. Θεωρεί ότι, μετά τη διάλυση του δικτύου μαύρου εμπορίου πυρηνικής τεχνολογίας και know-how του A.Q. Khan, ακόμα και το Πακιστάν του Μουσάραφ έχει πολύ περισσότερα να προσφέρει στην υπόθεση του non-proliferation ως σύμμαχος, παρά ως παρίας – ό,τι κι αν αυτό σημαίνει για τους πυλώνες της ΣΠΕΠΟ.

Κι έτσι φτάνουμε στο μοναδικό redeeming point ενός κατά τ’ άλλα προβλέψιμου διώρου: την ατάκα με την οποία ξεκινά αυτό το ποστ. Ο νομπελίστας ειρήνης του 2005 είναι ένας συμπαθέστατος τύπος, που μοιάζει αναγκασμένος να πουλάει ένα προϊόν στο οποίο δεν πιστεύει πλέον. Μου έκανε εντύπωση η απόλυτη βεβαιότητά του ότι η συνθήκη της οποίας είναι εδώ και μερικά χρόνια άγρυπνος φρουρός είναι το θεμέλιο ενός οικοδομήματος που πνέει τα λοίσθια.

Ο Ελ Μπαραντέι ευαγγελίζεται ένα “άλλο σύστημα, το οποίο δε θα στηρίζεται στον αποτρεπτικό ρόλο των πυρηνικών οπλοστασίων” και καλεί τους πολίτες να πάρουν τα ηνία της πυρηνικής πολιτικής. Ενδιαφέρων ο δονκιχωτισμός, όταν βγαίνει απ’ το στόμα ενός μπαρουτοκαπνισμένου διπλωμάτη, δε βρίσκετε;

*Μολονότι σχετικά δεκτική, η πρώτη δημόσια αντίδραση Ιρανού αξιωματούχου μάλλον επιβεβαιώνει αυτή την εκτίμηση.



3 σχόλια


1
Από: Tassos

Nice writeup, dear Ed.

Το όλο πυρηνικό ζήτημα είναι από τα πιο complex-slash-absurd προβλήματα της εποχής μας, no? Η μανία των ΗΠΑ – του κράτους με το μεγαλύτερο πυρηνικό οπλοστάσιο, και του μόνου που χρησιμοποίησε δις το όπλο – να θέλουν να υπαγορεύουν ποιος θα έχει και ποιος όχι πυρηνική τεχνολογία (και βέβαια και όπλα) είναι η σταγόνα που που ξεχειλίζει το ποτήρι.

(Το ποτήρι το έχει γεμίσει η αυτομάτως ηθικά ανέρειστη περιγραφή της συνθήκης ως “non-proliferation”).

2 June, 2006 στις 9:47 am
2

Γιώργο, ενδιαφέρον το κείμενο. Ωστόσο δεν καταλαβαίνω καθόλου από ποιον συλλογισμό προκύπτει το συμπέρασμα οτι

‘κοινωνία των πολιτών μπορεί να σπρώξει προς αυτή την κατεύθυνση. Το θέμα της παγκόσμιας ασφάλειας είναι πολύ σοβαρό για να αφεθεί αποκλειστικά στις κυβερνήσεις.’

Αμέσως μετά, παραφράζεις τον Μπαραντέι ως να ‘καλεί τους πολίτες να πάρουν τα ηνία της πυρηνικής πολιτικής’

Αν εννοείς αυτό που γράφεις, τότε μου φαίνεται απίθανο να έχεις δίκιο (ή να έχει δίκιο ο Μπαραντέι, αν δεν προσυπογράφεις την παραπάνω παράφραση). Ο έλεγχος των πυρηνικών πρωτοβουλιών (σε τεχνολογίες και όπλα) από την κοινωνία των πολιτών θα οδηγούσε, με αυξημένη πιθανότητα, σε απειλές και συγκρούσεις και όχι σε εξομάλυνση σχέσεων. Είναι σχεδόν αδύνατον να φανταστούμε Πακιστάν, ή Σαουδική Αραβία με πυρηνικά υπό τον έλεγχο της κοινωνίας των πολιτών, ιδιαίτερα όταν στην δεύτερη το 60% αυτής της κοινωνίας θέλει τον Μπιν Λάντεν για πρωθυπουργό!

Μπορεί να παρεξηγώ τα λεγόμενα του Μπαραντέι, αλλά δεν βλέπω πως αλλιώς μπορεί να εννοεί την ‘κοινωνία των πολιτών’ και, κυρίως, πως είναι δυνατόν να πιστεύει οτι μία τέτοια αλλαγή μπρεί να καλυτερεύσει την κατάσταση στο εν λόγω ζήτημα.

7 June, 2006 στις 1:46 pm
3
Από: yorgos

Νικόλα είναι ακριβής η απόδοση, αλλά ίσως δεν εξήγησα αρκετά το context. Ο ElBaradei θεωρεί ότι βασική αιτία της χρεοκοπίας του σημερινού συστήματος δεν είναι οι πυρηνικές φιλοδοξίες του Ιράν, αλλά η μεγάλη στρατηγική σημασία που διατηρούν τα πυρηνικά όπλα για τη Δύση. Προτρέπει λοιπόν τους πολίτες των χωρών του πυρηνικού κλαμπ να αμφισβητήσουν αυτή τη στρατηγική προτεραιότητα και να ζητήσουν το λόγο από τους κυβερνώντες. Να ανοίξει τουλάχιστον η συζήτηση, που για την ώρα, εδώ στην Αμερική, γίνεται μεταξύ 2-3 think tanks, Πενταγώνου και Αντιπροεδρίας.

Μου έκανε κι εμένα εντύπωση η ρητορική (αν και το κλισέ “too important to be left to government alone” είναι ιδεολογικό πασπαρτού) και το ελαφρώς ουτοπικό του πράγματος, αλλά δε βρήκα κάποια ανακολουθία.

7 June, 2006 στις 4:03 pm