Ιράκ: Από το slam-dunk στη μη-νίκη


Καθώς πλησιάζει η 4η επέτειος από την εισβολή στο Ιράκ και η αμερικανική κυβέρνηση πασχίζει απεγνωσμένα να φανταστεί τη λιγότερο οδυνηρή στρατηγική εξόδου αξίζει να δούμε το εγχείρημα στο σύνολό του και να αναρωτηθούμε για τις ευθύνες που πρέπει να αναληφθούν από δω και στο εξής.

Καταρχάς, δεν είναι δύσκολο να δει κανείς πώς η επίθεση στο Ιράκ χαρακτηρίστηκε ως δυνητικό “κάρφωμα” από τον επικεφαλής της αμερικανικής κατασκοπείας. Σε έναν κόσμο όπου οι ενεργειακές ανάγκες μεγαλώνουν ραγδαία με την οικονομική ανάπτυξη της Ινδίας και της Κίνας είναι απαραίτητο να εξασφαλιστεί η απρόσκοπτη πρόσβαση στο πετρέλαιο. Οι ΗΠΑ εισάγουν σχετικά λίγο πετρέλαιο από τη Μέση Ανατολή (κυρίως από τη Σαουδική Αραβία) αλλά η επικείμενη αύξηση των ενεργειακών αναγκών της Κίνας και της Ινδίας είναι σχεδόν σίγουρο ότι θα υπερκεράσει την αντίστοιχη αύξηση της αραβικής παραγωγής.

Με την εισβολή στο Ιράκ τα κοιτάσματα της χώρας απελευθερώνονται στην παγκόσμια αγορά χωρίς τον κίνδυνο να χρησιμοποιηθούν από τον Σαντάμ ως μοχλός πίεσης. Στην καλύτερη περίπτωση, η στρατιωτική παρουσία ευνοεί τη διάθεση του πετρελαίου με τρόπο που δεν αντίκειται στα αμερικανικά συμφέροντα.

Παράλληλα, με την εγκατάσταση μιας λιγότερο ή περισσότερο δημοκρατικής κυβέρνησης στο Ιράκ, οι ΗΠΑ αποκτούν ένα ακόμη χαρτί για να χαλαρώσουν τη σχέση τους με το Σαουδικό καθεστώς: η εξάρτηση από το Σαουδικό πετρέλαιο μειώνεται και μαζί της μικραίνει η ανάγκη να στηριχτεί με κάθε τρόπο ο οίκος των Σαούδ ως ο βασικός πάτρονας των αμερικανικών συμφερόντων στον αραβικό κόσμο.

Στο ίδιο πλαίσιο, οι ΗΠΑ αποκτούν ένα φιλικό καθεστώς – ή και καθεστώς-πελάτη, όπως π.χ. η Ελλάδα – χωρίς τα προβλήματα που δημιουργεί η ανάγκη στήριξης αντιλαϊκών κυβερνήσεων σε μια πολύ κρίσιμη περιοχή, δημιουργώντας αντίβαρο στη στρατηγική σημασία της Τουρκίας και αυξάνοντας την πίεση στη Συρία και το Ιράν.


Τέλος, παρά την προφανή παρανομία της επέμβασης και τον πρότερο αμαρτωλό παρελθόν των σχέσεων των ΗΠΑ με το Σαντάμ, η κατάλυση ενός τυραννικού καθεστώτος και η αντικατάστασή του από μια φιλελεύθερη αραβική δημοκρατία θα έδινε σε κάποιο βάθος χρόνου “brownie points” στην προσπάθεια της Αμερικής να φανεί ως ειλικρινής λαμπαδηφόρος της Δημοκρατίας.

Πραγματικά, δύσκολα μπορεί να φανταστεί κανείς πιο καίρια, εύκολη (από άποψη στρατιωτικής επικράτησης), αποτελεσματική και πολυδιάστατη κίνηση στην παγκόσμια σκακιέρα.

Παρόλα αυτά η πραγματικότητα αποδείχτηκε τόσο διαφορετική από τις στρατηγικές βλέψεις του αμερικανικού ιμπεριαλισμού που κάνει κάποιον να αναρωτηθεί μήπως το τέλος του Αμερικανικού Αιώνα έρθει λίγο πιο νωρίς.

Η αιτία για την παταγώδη αποτυχία της εκστρατείας είναι σχετικά εύκολο να εντοπιστεί σε κάποιες παραμέτρους αν και ακόμη δεν είναι σίγουρο ποια απ’όλες έπαιξε τον κύριο ρόλο. Αν παραβλέψουμε τα ασύστολα ψεύδη που χρησιμοποίησε η κυβέρνηση για να δικαιολογήσει την εισβολή ως par-for-the-course για τον αμερικανικό ιμπεριαλισμό, μας μένουν η τραγική έλλειψη κατανόησης για τις πολιτικές και κοινωνικές συνθήκες στο Ιράκ και η εγκληματική επιμονή σε λάθος επιλογές.

Η επιμονή της κυβέρνησης να πλασάρει τον πόλεμο στο Ιράκ ως πόλεμο ενάντια στην τρομοκρατία είναι μερικώς μια αυτοπληρούμενη προφητεία: αν καταφέρεις και βρεις χώρο στην ευρύτερη περιοχή που εκπαιδεύονται οι τρομοκράτες για να τους αντιμετωπίσεις κατά μέτωπο με στρατιωτικές δυνάμεις, είναι πολύ πιθανό να το καταφέρεις. Αυτό δε σημαίνει απαραίτητα ότι θα καταφέρεις να τους αντιμετωπίσεις αποτελεσματικά, γιατί ο πόλεμος ενάντια στην τρομοκρατία διεξάγεται πολύ καλύτερα με τη συνεργασία αστυνομίας και αντικατασκοπείας και με πολιτική συνεννόηση. Το έμμεσο αποτέλεσμα της επιμονής αυτής είναι βέβαια οι εκατόμβες των Ιρακινών που πέφτουν θύματα από τις επιθέσεις συμπατριωτών τους.

Το πιο κρίσιμο ερώτημα όμως για την εξήγηση της αποτυχίας αφορά στο πόσο ανίδεοι φάνηκαν οι σχεδιαστές της εισβολής σε ό,τι είχε να κάνει με τη φυλετική σύνθεση του Ιράκ και το ιστορικό πλαίσιο των αντιπαλοτήτων τους. Μια τίμια μελέτη του ιρακινού παρελθόντος δε θα μπορούσε παρά να καταλήξει στο συμπέρασμα ότι ένα τεχνητό κράτος όπως το Ιράκ πολύ δύσκολα θα λειτουργήσει σε οποιοδήποτε βαθμό χωρίς τυραννία ή/και βαθιά διαφθορά. Επίσης, η τριχοτόμησή του είτε σε ανεξάρτητα κράτη είτε σε ομόσπονδα κρατίδια δεν είναι καθόλου σίγουρο ότι θα αποτρέψει συρράξεις κατά μήκος των συνόρων. Και βέβαια πρέπει να συνυπολογιστεί και η νεοπαγής ευκαιρία τριών όμορων κρατών να αναμιχθούν δυναμικά στα εσωτερικά του “απελευθερωμένου” Ιράκ: της Τουρκίας για να περιορίσει τους Κούρδους, του Ιράν για να ενισχύσει τους φίλα προσκείμενους Σιίτες και της Συρίας για να προωθήσει ανομολόγητα συμφέροντα στο παιχνίδι ισχύος στην περιοχή.

Αν λοιπόν τέθηκαν επί τάπητος οι παραπάνω κίνδυνοι, υπήρξαν στρατιωτικοί επιτελείς και πολιτικοί αναλυτές που τους προέβαλαν στην πολιτική ηγεσία; Θεωρώ απίθανο να μην υπήρξαν τέτοιου είδους αναλύσεις, αλλά δεν μπορώ να είμαι σίγουρος σε ποιο βαθμό “πνίγηκαν” από τους στρατιωτικούς και πολιτικούς αναλυτές και σε ποιο βαθμό αγνοήθηκαν από τον πρόεδρο και το στενό επιτελείο του. Είναι όμως προφανές ότι αν αυτές οι πληροφορίες έφτασαν μέχρι το Εθνικό Συμβούλιο Ασφαλείας και ο Πρόεδρος αποφάσισε να τις αγνοήσει, δίκαια θα χαρακτηριστεί ένας από τους χειρότερους προέδρους της Αμερικανικής Ιστορίας.

Καιρός όμως να στραφούμε στο άμεσο μέλλον και τη συζήτηση για το δέον γενέσθαι. Είναι ευνόητο ότι με την αποτυχία της αμερικανικής στρατιωτικής παρουσίας να επιφέρει σταθερότητα στο Ιράκ και τη συνεχιζόμενη απώλεια Αμερικανών στρατιωτών η κοινή γνώμη προκρίνει την αποχώρηση των δυνάμεων. Στο πλαίσιο της λαϊκής κυριαρχίας που είναι η βάση του δημοκρατικού πολιτεύματος, η εκτελεστική εξουσία οφείλει να υπακούσει: ο λαός δεν πιστεύει ότι η θυσία του (δλδ. των ασθενέστερων οικονομικά στρωμάτων) προάγει τα συνολικά συμφέροντα του έθνους.

Όμως η τρέχουσα τραγωδία στο Ιράκ έχει ως ηθικούς συναυτουργούς την αμερικανική κυβέρνηση και το λαό που την εξέλεξε το 2004. Αν η άμεση αποχώρηση των αμερικανικών δυνάμεων – που σε μεγάλο βαθμό παίζουν το ρόλο της αστυνομίας – έχει ως αποτέλεσμα την άμεση επιδείνωση της κατάστασης με την αύξηση των τρομοκρατικών επιθέσεων ή/και την κατάρρευση της κρατικής οντότητας με γενικευμένη παρεμβολή των γειτονικών δυνάμεων, δεν έχουμε την επίταση της ευθύνης που προανέφερα;

Και αν δεχτούμε την έννοια της ευθύνης ενός λαού για όσα συμβαίνουν σε κάποιον άλλο λαό – και ούτε στιγμή δε μου διαφεύγει ότι την ολότητα της φυσικής και το μέγιστο μέρος της ηθικής ευθύνης για τις τρομοκρατικές επιθέσεις τις φέρουν οι ίδιοι οι τρομοκράτες και οι καθοδηγητές τους – ποιος είναι ο βέλτιστος τρόπος για την ανάληψή της και τη βελτίωση της κατάστασης;

Προσωπικά βλέπω με τον ίδιο σκεπτικισμό και την (μικρή και παροδική) αύξηση της αμερικανικής στρατιωτικής παρουσίας στο Ιράκ και την άμεση (μέσα σε 3-6 μήνες) αποχώρησή τους. Η πρώτη λύση είναι ανεπαρκής και η δεύτερη πιθανόν καταστροφική. Από την άλλη το επιχείρημα να αφήσουμε τους Ιρακινούς να γράψουν την ιστορία τους μόνοι τους (κυρίως με το αίμα αθώων αδερφών τους) δεν είναι τελείως ανέρειστο. Ίσως η αντικατάσταση των αμερικανικών δυνάμεων με (πολλούς) Κυανόκρανους να είναι η βέλτιστη λύση και η ιστορικά δίκαιη τιμωρία της αμερικανικής Δεξιάς για τη συστηματική υπονόμευση του ΟΗΕ τα τελευταία 6 χρόνια.

Στο τέλος, αναρωτιέμαι ποια είναι η στρατηγική που θα δώσει το ελάχιστο άθροισμα νεκρών στη μακάβρια Τσόμσκεια αριθμητική, που κατά τη γνώμη μου είναι η δικαιότερη πλάστιγγα για να κριθούν οι αποφάσεις στη σκακιέρα της Ιστορίας.

Full disclosure: Όταν επέκειτο η αμερικανική επίθεση, παρόλο που ήμουν αντίθετος και στην ουσία της και στη δικαιολόγησή της, δε συμμετείχα σε καμιά δημόσια διαμαρτυρία γιατί πίστεψα ότι μόνο με την εισβολή η πτώση του Σανταμικού καθεστώτος θα γινόταν πραγματικότητα και αυτό ήταν κάτι που ήθελε η πλειονότητα των Ιρακινών.



3 σχόλια


1
Από: kukuzelis

Από τα καλύτερα κείμενα που έχω διαβάσει για το θέμα. Όλες οι παράμετροι, χωρίς παρωπίδες, χωρίς δαιμονοποιήσεις.

26 January, 2007 στις 8:25 am
2
Από: cosmix

Εύγλωττο, λογικό και ισορροπημένο το άρθρο σου Τάσο, ως συνήθως. Εύγε.

Ίσως η αντικατάσταση των αμερικανικών δυνάμεων με (πολλούς) Κυανόκρανους να είναι η βέλτιστη λύση και η ιστορικά δίκαιη τιμωρία της αμερικανικής Δεξιάς για τη συστηματική υπονόμευση του ΟΗΕ τα τελευταία 6 χρόνια.

Ναι! Πιστεύω πως αυτή θα ήταν η ορθότερη, η βέλτιστη λύση (τόσο πρακτικά όσο και ηθικά) σε αναρίθμητες περιπτώσεις ανα τον κόσμο, με πρώτη και καλύτερη αυτή της Παλαιστίνης/Ισραήλ. Αμφιβάλλω εαν θα μπορούσε να γίνει κάτι τέτοιο στα πλαίσια του ΟΗΕ όπως υφίσταται σήμερα.

Full disclosure: Όταν επέκειτο η αμερικανική επίθεση, παρόλο που ήμουν αντίθετος και στην ουσία της και στη δικαιολόγησή της, δε συμμετείχα σε καμιά δημόσια διαμαρτυρία

Δυστυχώς θαρρώ πως και να είχες συμμετάσχει, και να είχαν συμμετάσχει όλοι οι Αμερικάνοι πολίτες πλήν της κυβέρνησης, των δημόσιων υπαλλήλων και των ενόπλεων δυνάμεων, δε θα είχε αλλάξει τίποτα. Ταξίδευα πολύ στην Ευρώπη για δουλειά όταν ξεκινούσε ο πόλεμος στο Ιράκ. Στο Λονδίνο ήταν πάνω από δύο εκατομμύρια στους δρόμους. Στο Παρίσι, στη Μαδρίτη πολλές εκατοντάδες χιλιάδες. Στη Λυών της Γαλλίας επίσης αρκετές χιλιάδες. Η αντίδραση του κόσμου στην Ευρώπη ήταν τεράστια για τα δεδομένα των καιρών μας. Στην Ισπανία θυμάμαι το 95-97% του πληθυσμού ήταν αντίθετο με τον πόλεμο όμως αυτό δεν εμπόδισε τον Αθνάρ να συμμετάσχει. Οι πορείες, οι διαδηλώσεις, η δημόσια διαμαρτυρία έχουν, δυστυχώς, πολύ μικρή αξία στις ημέρες μας. Η αποχή από τις εκλογές και η ψήφος στον Bush το 2004 από τόσο μεγάλο ποσοστό είναι, πιστεύω, τραγικά δείγματα της απάθειας (εαν όχι ηλιθιότητος) σημαντικού μέρους της κοινωνίας των ΗΠΑ, παρ’ότι αμφιβάλλω αν οποιοσδήποτε θα μπορούσε πλέον να ‘σώσει’ την απίστευτη καταστροφή στο Ιράκ.

27 January, 2007 στις 5:05 pm
3
Από: Yorgos

Kudos κι από μένα για το εξαιρετικό πόστ.

Για τα επίκαιρα: Στο Λευκό Οίκο προφανώς ελπίζουν ότι η ενισχυμένη στρατιωτική παρουσία θα βοηθήσει (ή στη χειρότερη θα αναγκάσει) τον Αλ Μαλίκι να απεξαρτηθεί πολιτικά απ’ το Σαντρ, στον οποίο οι ΗΠΑ έχουν ευτυχώς τη στοιχειώδη ευφυία να μην επιτεθούν απ’ ευθείας. Στόχος δηλαδή δεν είναι η σουνιτική αντίσταση (απέναντι στην οποία οι ΗΠΑ έχουν ήδη leverage), αλλά οι σκληροπυρηνικοί Σιίτες (και, κατ’ επέκταση, το Ιράν).

“Παλιά στο Τέξας”, νομίζω, αλλά κάποιοι επιμένουν ακόμα στο slam dunk, γι’ αυτό και δεν ακολουθούν τη στρατηγική εξόδου που πρότεινε το Iraq Study Group.

Προσωπικά βλέπω με τον ίδιο σκεπτικισμό και την (μικρή και παροδική) αύξηση της αμερικανικής στρατιωτικής παρουσίας στο Ιράκ και την άμεση (μέσα σε 3-6 μήνες) αποχώρησή τους

Νομίζω πως το υπαρκτό δίλημμα δεν είναι “κλιμάκωση ή άμεση αποχώρηση” αλλά “στρατιωτική πυγμή ή πολιτική διαλλακτικότητα” – αποχώρηση μετά από απ’ ευθείας διαπραγμάτευση και παραχωρήσεις στο Ιράν, τη Συρία, τη Σουνιτική αντίσταση και το Μοκτάντα. Μια τέτοια αποχώρηση θα είναι κάθε άλλο παρά αποποίηση της ηθικής ευθύνης των ΗΠΑ απέναντι στον Ιρακινό λαό. Πιθανότατα υπόσχεται και το μικρότερο δυνατό αριθμό μελλοντικών ανθρώπινων απωλειών (save for brutal counterinsurgency tactics…) Σ’ αυτό – και μόνο – το σενάριο, μπορώ να δω σημαντικό ρόλο για τον ΟΗΕ.

Όλα αυτά πάντως δείχνουν την έκταση της ήττας των ΗΠΑ, που, σε πείσμα των συνωμοσιολόγων θαυμαστών τους =), όχι μόνο δε διαφεντεύουν τις τύχες του Ιράκ, αλλά κινδυνεύουν να χάσουν σχεδόν κάθε έρεισμα στην πέριοχή.

28 January, 2007 στις 4:39 pm