Αλλοτρίωση, βία και διέξοδος (πιάσαμε τουλάχιστο 2 στα 3)


Όταν συμβαίνει ό,τι συμβαίνει τις τελευταίες μέρες στην Ελλάδα, ίσως να είναι γραφικό — αν όχι αντιδραστικό — να αναλώνεται κανείς στην ανάλυση και το punditry. Παρολαυτά, για όσους κοιτούν τη δράση από τ’αποδυτήρια ή τις κερκίδες (και στους οποίους ανήκει τουλάχιστο μέρος του γηπέδου) είναι επιβεβλημένο τουλάχιστο να προσπαθήσουν να καταλάβουν τι συμβαίνει.

Πριν αναρωτηθώ για πόσο στραβός είναι ο γιαλός, θέλω να δηλώσω ότι δεν είμαι από αυτούς που δε βρίσκουν πολιτικό νόημα και μήνυμα στην καταστροφή συμβολικών στόχων της κρατικής εξουσίας και του καπιταλιστικού συστήματος: π.χ. αστυνομικά τμήματα, υπουργεία, τράπεζες, και πολυεθνικές αλυσίδες συγκαταλέγονται στις εκφάνσεις ενός συστήματος που ανθίζει μέσα από την αλλοτρίωση της ζωής μας. Την ίδια στιγμή, η αποτελεσματικότητα της καταστροφής αυτών των συμβόλων ως προς την απελευθέρωση του καθένα μας, προλετάριου και μικρο/μεσοαστού, από την αλλοτρίωση δε μου είναι προφανής. Ακόμη περισσότερο αδιαφανές μου είναι και το πολιτικό σημαινόμενο της “απαλλοτρίωσης” Playstations, τηλεοράσεων (!), και άλλων καταναλωτικών ειδών.

Από την άλλη, όσο κι αν η βία που προκαλείται ή παράγεται από τη βία της εξουσίας είναι αμφιβόλου θετικού αντικρύσματος (και δηλώνω πρόθυμος να πειστώ για το αντίθετο) ποια είναι η δέουσα στάση όλων μας;

Σε μια δημοκρατία που λειτουργεί με αίσθημα κοινωνικής υπευθυνότητας, οι θεσμοί του πολιτεύματος και της πολιτικής αντανακλούν την εμπιστοσύνη των πολιτών. Σε τέτοιες πολιτείες η εκάστοτε κρίση είναι κρίση προσώπων – πραγματικά μεμονωμένα περιστατικά – και αδιέξοδα όντως δεν υπάρχουν. Αλλά σε μια δημοκρατία που ταυτόχρονα πολιτικοί και θρησκευτικοί ηγέτες, δικαστικοί, επιχειρηματίες και αστυνομικοί προδίδουν συχνά την εμπιστοσύνη με την οποία τους έχει περιβάλει “by default” ο λαός, και όπου ο ίδιος ο λαός με την αντι-κοινωνική ιδιοτελή συμπεριφορά του αντανακλά, προσιδιάζεται, ηρωοποιεί την αυθαιρεσία — και εν τέλει την προσλαμβάνει ως συνώνυμη της εξουσίας, τα αδιέξοδα παραμένουν.

Την καταστροφή χωρίς πολιτικό στόχο και νόημα την εξηγώ όχι τόσο ως το σοκ που χρειάζεται η κοινωνία για να βγει από το λήθαργο και να αναλάβει τις ευθύνες απέναντι στον εαυτό της και να απαιτήσει το ίδιο από τους πολιτικούς και οικονομικούς της πάτρονες, όσο ως το αποτέλεσμα της χρόνιας φθοράς του ιστού της. Ενός ιστού τόσο εξασθενισμένου που αντί να εστιάσει την οργή απέναντι στην πολύμορφη (και μακρόχρονη) κατασταλτική αυθαιρεσία επέτρεψε μορφές βίας που τον αποσάθρωσαν ακόμη περισσότερο.

Δεν ξέρω πώς είναι δυνατό να ξεφύγει κανείς από το φαύλο κύκλο που συντηρούν κρίσεις “χαμηλής έντασης” και πλατειάς βάσης. Δεν ξέρω καν πώς μπορούμε να αποφύγουμε το πέρασμα από τη διάχυτη ευθύνη (δεδομένη όταν το πρόβλημα είναι τόσο ευρύ) στη μη-απόδοση ευθυνών. Μακάρι οι σημερινοί 15χρονοι να γίνουν η γενιά που θα φέρει τα πάνω κάτω. Εγώ δεν έχω τη φαντασία να δω πώς θα γίνει αυτό, αλλά ίσως η γενιά των καταλήψεων του ’91 να έχει κάνει τον απολογισμό της και να τους δώσει συμβουλές.

Παρενθετικά αξίζει να αναφερθώ σε ένα θεσμό που εδώ και τουλάχιστον 15 χρόνια φιγουράρει σταθερά στην πρώτη ή δεύτερη θέση της εμπιστοσύνης των Ελλήνων: τον Ελληνικό Στρατό. Δεν έχω ιδέα γιατί συμβαίνει αυτό μιας και όλοι οι φίλοι μου που υπηρέτησαν την πατρίδα περιέγραψαν πελατειακές σχέσεις, ευνοιοκρατία και σπάταλη γραφειοκρατία (δηλαδή μια πιστή μικρογραφία της υπόλοιπης κοινωνίας!) Παρολαυτά, είναι ο μόνος θεσμός που έμεινε επικοινωνιακά αλώβητος και από τα γεγονότα των τελευταίων ημερών και από τα πρόσφατα σκάνδαλα της πολιτικής ζωής.


ΥΓ1: πριν κατηγορηθώ για προβοκάτσια με την τελευταία παράγραφο να διευκρινίσω ότι αυτό που είχα στο μυαλό μου περιγράφτηκε πολύ εύστοχα από τον Παπαχελά στην ‘Κ’ της Κυριακής: “Το πρόβλημα σήμερα δεν είναι το αν θα έβγαιναν ποτέ τα τανκς στους δρόμους, αλλά το ότι και να έβγαιναν θα τράκαραν μεταξύ τους…”

ΥΓ2: Μόλις ανέβασε το ποστ ο yorgos έσπευσα να απαντήσω με ένα σχόλιο που αναγκάστηκα να αποσύρω μέσα σε λίγες ώρες γιατί μου φάνηκε άστοχη, αν όχι βέβηλη, η αναφορά στην κρατική και αντιεξουσιαστική βία ως ιστορικά αναπόφευκτων δράσεων λίγες ώρες μετά το φόνο ενός νέου.



7 σχόλια


1
Από: Ρομπέν

Δηλαδή, αν κατάλαβα καλά, ίσως να έχει κάποιο νόημα να πυρπολήσεις ένα υπουργείο. Ποιο υπουργείο, όμως, αυτό το οποίο είχες επισκεφτεί τις προάλλες, για να ζητήσεις ρουσφέτι, ή κάποιο άλλο;

Μιλάς για την “πολύμορφη (και μακρόχρονη) κατασταλτική αυθαιρεσία” σαν να πρόκειται για κάτι αυτοφυές και ανεξάρτητο από την ατομική αλλοτρίωση του καθενός από μας, που συμψηφιζόμενη στο κοινωνικό ζυμωτήρι παράγει παντοειδή έκτροπα. Κατά την ταπεινή μου άποψη, αν ανέβηκε το αίμα στο κεφάλι σου και δεν αντέχεις να μην ξεσπάσεις, βρες έναν τοίχο και χτύπα το κεφάλι σου, γιατί από σένα ξεκινάνε όλα. Όταν θα σου έχει φύγει η μαγκιά, ξεκίνα να αλλάζεις κοινωνική και πολιτική συμπεριφορά. Αν δεν το κάνεις, όσα υπουργεία και αν κάψεις, προκοπή δε θα δεις. Αν το κάνεις, είναι περιττό να κάψεις οτιδήποτε. Οι πρωτόγονες εκτονώσεις των οποίων τα σπασμένα άλλοι θα πληρώσουν, εκτός από αμφιβόλου χρησιμότητας είναι και αμφιβόλου εντιμότητας (δεν θίγω καν το υποκινούμενες). Όλα τα άλλα είναι για λαϊκή κατανάλωση.

15 December, 2008 στις 11:59 am
2
Από: MadNihilist

Ήμουν στο Παρίσι πριν από λίγες μέρες όπου Κυριακή, γύρω από το εμπορικό κέντρο του Μονπαρνάς, είχαν βγει τα μηχανήματα καθαρισμού του Ντελανοέ και έπλεναν εν όψει των εορτών τα πεζοδρόμια με σαπουνάδα. Παρόλο που πληρώνω 88 Ευρώ υπέρ του Δήμου σε κάθε λογαριασμό της ΔΕΗ η ανάλογη με το Μονπαρνάς Ερμού καλύπτεται (επί δημαρχίας Κακλαμάνη τουλάχιστον) με ένα παχύ στρώμα μαύρης βρωμιάς απροσδιόριστης σύνθεσης –Χριστούγεννα, Πάσχα, καλοκαίρι… peu importe. Η δημοτική αστυνομία δεν κάνει τίποτα για να απελευθερωθούν τα πεζοδρόμια και οι γωνίες του κέντρου από τους τρομοκράτες-SUVήδες κ.α. ενώ τα μαγαζιά των γνωστών κυκλωμάτων της νύχτας απλώνονται ανεξέλγκτα και χωρίς quotas ή κανονισμούς από το Κολωνάκι μέχρι το Γκάζι, via Αθηνάς (πλέον)… Ε, είναι δύσκολο να μην χαρεί ένας δημότης της Αθήνας όταν φλέγεται το Χριστουγεννιάτικο δέντρο στο Σύνταγμα, σύμβολο επί χρόνια της ανοησίας, της αναλγησίας και της αλλαζονίας της δημοτικής αρχής. Άσχετα με το αν ο ίδιος αυτός δημότης δεν θα γινόταν ποτέ εμπρηστής (αν και με τόσες βλακείες που ακούγονται και γράφονται τελευταία παίζει να γίνουμε εμπρηστές όλοι!).

*Πολύ καλό ποστ Tassos.

15 December, 2008 στις 12:50 pm
3
Από: tassos

@ Ρομπέν, νομίζω ότι για να ζητήσεις ρουσφέτια πας στο γραφείο του βουλευτή, όχι στο υπουργείο. Στο υπουργείο όπως και στην εφορία γίνεσαι θύμα της γραφειοκρατικής αλαζονίας.

Η κατσταλτική αυθαιρεσία είναι και αυτοφυής. Η ωμή όψη του κράτους, δλδ. οι δυνάμεις καταστολής και οι δεσμοφύλακες, από την ίδια τη θέση τους είναι επιρρεπείς στην αυθαίρετη βία (βλ. Stanford Prison Experiment).

Δε θέλω επ’ουδενί να μειώσω τη σημασία της ατομικής συμπεριφοράς, αλλά δεν πρέπει να μας διαφεύγει και η απρόσωπη συλλογική περιβάλλουσα κατάσταση που αλληλεπιδρα με και συχνά ακυρώνει τις ατομικές ενέργειες.

15 December, 2008 στις 7:01 pm
4
Από: Ρομπέν

Γιατί περιορίζεις την οπτική σου στο παράδειγμα του μικροαστού; Δηλαδή αμφισβητείς ότι υπάρχουν και άνθρωποι (με όνομα, χρήμα, δύναμη) που βλέπουν κατευθείαν τον υπουργό; Αλλά έτσι κι αλλιώς δεν είναι αυτό το νόημα, πρόκετιται ξεκάθαρα για ένα σχήμα λόγου και απορώ γιατί στάθηκες σε αυτό. Αν σε αναπαύει, όπου “υπουργείο”, βάλε “γραφείο βουλευτή”.

Επί της ουσίας, τα συμπεράσματα του Stanford Prison Experiment ισχύουν μόνο για την Ελλάδα; Όχι για άλλες ευρωπαϊκές χώρες; Υποστηρίζεις μήπως ότι, για παράδειγμα, η Γαλλία ή ή Αγγλία ή η Ισπανία αντιμετωπίζουν το ίδιο πρόβλημα; Σου θυμίζω ότι δεν μίλησες για περιστατική κατασταλτική αυθαιρεσία, αλλά για “πολύμορφη (και μακρόχρονη) κατασταλτική αυθαιρεσία”. Περιστατικά μπορούν να εμφανιστούν παντού, αλλά τέτοιο πρόβλημα, όπως το διατυπώνεις, σε πόσες άλλες δυτικοευρωπαϊκές χώρες το συναντάμε;

16 December, 2008 στις 1:58 am
5
Από: tassos

Θεωρώ ότι υπάρχει ειδοποιός διαφορά ανάμεσα στο ρουσφέτι που θα ζητήσει ένας προλετάριος/μικροαστός και σ’εκείνο που θα ζητήσει ένας που έχει όνομα/χρήμα/δύναμη. Παρολαυτά δε νομίζω ότι όσοι στοχοποιούν υπουργεία, αστ. τμ. κλπ. ως σύμβολα προς καταστροφή είναι κλασικοί πελάτες ρουσφετιών.

Επί της ουσίας δεν έχω δεδομένα για τη συμπεριφορά των κατασταλτικών δυνάμεων στην Ευρώπη. Αν υπάρχουν χώρες που οι αστυνόμοι μένουν εντός των ορίων της νομιμότητας και της ηθικής, μπράβο στις χώρες, μπράβο και στον καθένα αστυνομικό. Πιστεύω πάντως ότι η συμπερτιφορά του riot police δεν αλλάζει πολύ από χώρα σε χώρα.

Εν τέλει υποστηρίζω ότι στην Ελλάδα και το κλήμα στραβό κι ο γάιδαρος το ξεσκίζει. Καλή και απαραίτητη η αλλαγή της προσωπικής συμπεριφοράς, αλλά φοβάμαι ότι σε ένα δυσχερές περιβάλλον έμπλεο κυνισμού, ωχαδερφισμού και αυθαιρεσίας δεν αρκεί να φέρει αποτελέσματα.

@Μ.Ν. θενκς για τη φιλοφρόνηση — για κάποιο λόγο το θεωρώ κάπως ελλιπές (το ποστ), ίσως γιατί πρόκειται για ανάλυση εκ του πολύ μακρόθεν, ίσως γιατί διάβασα πολύ καλά κείμενα επί του θέματος…

16 December, 2008 στις 5:42 am
6
Από: tsimitakis

Πολύ καλό πόστ Τάσσο. Νομίζω πως η διάχυτη βία είναι ταυτόχρονα το σοκ που χρειάζεται η κοινωνία για να βγει από το λήθαργο, όσο και το αποτέλεσμα της χρόνιας φθοράς του ιστού της. Υπο αυτή την εννοια είναι μια ευκαιρία να ξαναδούμε το συλλογικό μας είδωλο και να κάνουμε τομές. Οι εικόνες αυτής της άγριας Ιντιφάδα κινούνται ενάντια στην αδράνεια και τη θόλωση του στίγματος των επιμέρους παραγόντων στην κοινωνία και την πολιτική. Αλλάζουν το πεδίο και τη γλώσσα. Μας λένε ποιός είναι ποιός και τι πρεσβεύει. Ο στρατός πάλι, ευτυχώς δεν έχει δημοσιο λόγο. Φαντάσου να είχε… Εντούτοις γνωρίζεις οτι πολλοί σκέφτηκαν διάφορα παλαβά αυτές τις ημέρες…

16 December, 2008 στις 11:15 pm
7
Από: Πολυβώτης

Τάσο, δεν ξέρω πού διάβασες καλά άρθρα, αλλά εγώ έχω βαρεθεί να διαβάζω ανούσιες αναλύσεις και μου άρεσε το «ίσως να είναι γραφικό — αν όχι αντιδραστικό — να αναλώνεται κανείς στην ανάλυση και το punditry» που έγραψες στην αρχή. Πραγματικά, δε βρίσκω κανένα νόημα σε συζητήσεις που δεν θέτουν ως ζήτημα τις δυνατότητες και τους στόχους του κινήματος (ή όπως θέλεις να το ονομάσεις) που δημιουργήθηκε. Όχι ότι έχω αυταπάτες για τις δυνατότητές του, απέχουμε πολύ ακόμα από το να αποκτήσουν τέτοια κινήματα κάποια ουσιαστική συνισταμένη.

Για να ξεκαθαρίσω: «κίνημα» δεν εννοώ τα μπάχαλα, αλλά τις χιλιάδες κόσμου που κατέβηκαν σε κάποιες διαδηλώσεις (που, απ’ ό,τι κατάλαβα, έληξαν άδοξα) και τις πολλαπλάσιες χιλιάδες που αντί να σιχτιρίσουν τα μπάχαλα σιχτίρισαν την κυβέρνηση και τον κρατικό μηχανισμό, αποδίδοντας τις πρωτεύουσες ευθύνες εκεί που πρέπει, και οι οποίες είναι ένας πληθυσμός έτοιμος να αντιδράσει. Αλλά όσο αφορά τη βία (σχολιάζοντας το σχόλιο του Τσιμιτάκη), πέρα από τα αρχικά επεισόδια που είναι μάλλον κατανοητά (βία στη βία) και όντως είχαν έναν αφυπνιστικό χαρακτήρα, δεν νομίζω ότι μπορεί κανείς σε αυτήν να δει τίποτα άλλο από την παρακμή που περιγράφεις, αλλά και την παρακμή των πολιτικών δυνάμεων, αυτών που αντί να αναγνωρίζουν την αδυναμία τους να μετατρέψουν τη λαϊκή οργή σε μαζική πολιτική αντίδραση, βρίσκουν φόρμουλες για να αποδεχτούν τα βίαια φαινόμενα ως, δήθεν, «προχωρημένη αντίδραση», βαυκαλιζόμενες δηλαδή ότι πάνω κάτω τα φαινόμενα είναι συναφή προς το δικό τους σχέδιο, απλώς πολύ προωθημένα για την συγκυρία. Ειπώθηκε λανθασμένα ότι «χαϊδεύουν τα αυτιά των αναρχικών», αλλά στην πραγματικότητα πιστεύω ότι χαϊδεύουν τα δικά τους αυτιά. Και δε μιλάω για ηγεσίες κομμάτων, αλλά για κόσμο που τον έχει καταλάβει επαναστατικός πυρετός και τα έχει, κατά τη γνώμη μου, τελείως μπερδεμένα.

17 December, 2008 στις 5:23 am

Σχολιάστε