Το πείραμα του Προμηθέα


Στα μέσα της δεκαετίας του ’90, ο Alan D. Sokal, θεωρητικός φυσικός στο NYU, έγινε διάσημος χάρη σε μια φάρσα.

Με Δούρειο Ίππο ένα άρθρο-απάτη, το οποίο κατάφερε να δημοσιεύσει σε περιοδικό πολιτισμικών σπουδών, επιχείρησε να ξεφτιλίσει τους μοδάτους μετανεωτεριστές editors και κατ’ επέκταση ολόκληρο το ιδεολογικό-ακαδημαϊκό ρεύμα που αντιπροσωπεύουν. Τα κίνητρα του Sokal ήταν πολιτικά* και τα διδάγματα του πειράματός του συζητήσιμα (περισσότερα εδώ και εδώ). Αν όμως απέδειξε κάτι πέραν κάθε αμφιβολίας, ήταν ότι ακόμα και επαγγελματίες σκεπτικιστές είναι έτοιμοι να χάψουν ένα – στοιχειωδώς τεκμηριωμένο – ψέμα, αν είναι συμβατό με την ιδεολογία τους.

Ένας πολύ καλός Έλληνας μπλόγκερ, ο Προμηθέας, κάνει σήμερα ένα παρόμοιο πείραμα**. Με Δούρειο Ίππο την “ανακάλυψη” του Σοφοκλή Καλλιμάνη για την ελληνική προέλευση της λέξης draft, διεισδύει στο άντρο του “εχθρού”, παίζει με τις ιδεολογικές μας προδιαθέσεις και δείχνει την ευκολία της κατασκευής και διάδοσης – αλλά και τη δυσκολία της ανασκευής – του “τεκμηριωμένου μύθου” στα σημερινά ηλεκτρονικά δίκτυα επικοινωνίας. Η λογική πίσω από την τρέλα; Αφού δεν μπορείς να καταρρίψεις εύκολα τους μύθους που θρέφουν ιδεολογήματα της κακιάς ώρας, γιατί δεν τους κατασκευάζεις εσύ ο ίδιος;

Το καλοκαίρι έφτιαξε έναν ιό. Προχτές ξαμόλησε το αντίδοτο. Το πείραμα είναι ακόμα σε εξέλιξη. Η συνέχεια της ιστορίας θα δείξει κατά πόσο η πετυχημένη ιδέα του Προμηθέα μπορεί να αποτελέσει και blueprint για ένα χαρούμενο αντάρτικο ιδεών.

Υποθέτω ότι το βασικό ζητούμενο είναι αν ανήκουν ακόμα στον Προμηθέα ο Σοφοκλής Καλλιμάνης και η ανακάλυψή του. Η ιστορία έχει δείξει ότι αυτό δεν είναι καθόλου προφανές. Αν ο Sokal ήταν η έμπνευση του Προμηθέα, μια πολύ παλιότερη φάρσα του θρυλικού αμερικανού δημοσιογράφου H.L. Mencken είναι μάλλον πιο συγγενής της ιστορίας του draft.

Η ψευδοϊστορία του Mencken, που έγινε γνωστή ως “Φάρσα της Μπανιέρας,” γνώρισε τέτοια επιτυχία που ξέφυγε τελείως από τον έλεγχο του εμπνευστή της, ο οποίος μάταια προσπαθούσε – μέχρι και 15 χρόνια αργότερα – να πείσει τους συμπατριώτες του ότι η ιστορία δεν είχε ίχνος αλήθειας. Η διάδοση του αντιδότου αποδείχτηκε πολύ δυσκολότερη από τη διάδοση του ιού.

* Ο Sokal έβλεπε τη φάρσα του ως ειλικρινή προσπάθεια ενός αριστερού παλιάς κοπής να σταματήσει τη διολίσθηση της ακαδημαϊκής αριστεράς σ’έναν επικίνδυνο ρελατιβισμό – αλλά και μια ηρωική υπεράσπιση του πνεύματος του Διαφωτισμού από τις ασυναρτησίες μιας παρέας κακών ποιητών, σ’ ένα “πόλεμο” που είχε ξεκινήσει λίγα χρόνια νωρίτερα.

** Έστω κι αν είναι διαφορετικό το context, τα κίνητρα, ακόμα κι η μέθοδος.



5 σχόλια


1
Από: dimitris galanis

to arthro tou New Yorker pou protinete einai ths perasmenhs ebdomadas. gia shmera protinw to dihghma tou Umberto Eco apo to idio periodiko

28 February, 2005 στις 6:35 am
2
Από: Yorgos

Duly noted =)

1 March, 2005 στις 2:38 am
3
Από: Tassos

Good job on the reverse SoKal find, bro! Had spent a few otherwise productive hours last year reading about the whole affair. Now, I just read engadget/gizmodo 🙂

1 March, 2005 στις 4:14 pm
4
Από: Tassos

μμμ… SoKal (sic), παρφθ. εκ του SoCal, αλλ. “ο πεινασμένος, καρβέλια ονειρεύεται”.

1 March, 2005 στις 4:30 pm
5
Από: Yorgos

Heh πλιζ, που ονειρεύεσαι τη SoCal. Έχεις τους ωραιότερους χειμώνες του κόσμου, πιο ζεστό καλοκαίρι, πιο σέξι κτίρια και τον αδριάντα του ορίτζιναλ MJ =P

Re: Reverse Sokal: Τι να πεις και τι να σχολιάσεις. Είναι τεράστιο το barrier to entry. Αν πιστέψω τον Baez πάντως, αυτοί οι Μπογκντάνοφ πρέπει να είναι γκράντε νούμερα. Αν ζούσαν τον προπερασμένο αιώνα θα έκαναν παρέα με το Μέσμερ και τη Μαντάμ Μπλαβάτσκυ.

1 March, 2005 στις 10:25 pm