Είκοσι λεπτά πριν το τέλος της παράστασης, ακούγονται φωνές απ’ το φουαγιέ. Μια ομάδα ανθρώπων κατεβαίνει γρήγορα τον αριστερό διάδρομο της πλατείας. Η φωνή του Δημήτρη Παπαϊωάννου καλύπτει τη μουσική του Μπελίνι:

- Διακόπτουμε για να μας μιλήσουν τα παιδιά. Τους περιμέναμε. Παρακαλώ να ανοίξουν οι προβολείς.

Οι νέοι ανεβαίνουν στη σκηνή. Είναι περίπου 30 άτομα, άντρες και γυναίκες, 18 με 25 ετών. Πρόσωπα ακάλυπτα. Κρατούν ένα μεγάλο πανό και καμιά δεκαριά μικρά. Ο ΔΠ τους φέρνει μικρόφωνο. Ένας άντρας και μια γυναίκα διαβάζουν το μήνυμα: “[...] Ζητάμε έναν καλύτερο κόσμο… Ελάτε μαζί μας… Βγείτε στους δρόμους [...]“. Πάθος, ειλικρίνεια, καθήκον, βεβαιότητα. Μοναδικό συγκεκριμένο αίτημα είναι η αποφυλάκιση των συλληφθέντων. Μια πιο μικρή κοπέλα αρπάζει το μικρόφωνο:

- Εκπροσωπούμε μόνο τους εαυτούς μας. Κανένα κόμμα, κανέναν πολιτικό σχηματισμό.

Μετά από τρία περίπου λεπτά στη σκηνή, οι νέοι κατεβαίνουν και αποχωρούν ήσυχα.

Rewind στα πιο ενδιαφέροντα: το κοινό τους υποδέχεται μουδιασμένα. Στην αρχή δεν ακούγεται κουβέντα. Σύντομα σκάνε τα πρώτα χειροκροτήματα. Την ώρα που διαβάζουν το μήνυμα, δυο-τρεις θεατές διαμαρτύρονται. Πνίγονται στα “σσσσ” των υπόλοιπων. Η πλειοψηφία των θεατών χειροκροτεί στο τέλος του μηνύματος. Ακόμα περισσότερα χειροκροτήματα κατά την αποχώρηση των εισβολέων — κάποια ενθουσιώδη, τα περισσότερα μάλλον μουδιασμένα. Ο ΔΠ και οι χορευτές χειροκροτούν θερμά.

Ο ΔΠ παίρνει το λόγο, ρωτάει τους θεατές αν θέλουν να συνεχιστεί η παράσταση, ή αν προτιμούν πρόσκληση σε μια μελλοντική. Σχεδόν καθολικά, το κοινό φωνάζει να συνεχιστεί η παράσταση. Λίγο αιφνιδιασμένος, ο ΔΠ ζητάει πέντε λεπτά διάλειμμα. Ένα ζευγάρι σηκώνεται και φεύγει (συνοδεία χλευαστικού σχολίου). Οι διαφωνούντες της βραδιάς αρχίζουν πλέον να ακούγονται. Φεύγουν κι άλλοι, αρκετοί διαμαρτύρονται έντονα. Ξεκινάνε πηγαδάκια μέσα στο θέατρο. Τα ντεσιμπέλ ανεβαίνουν:

- Εδώ η χώρα καίγεται κι εσείς καίγεστε μόνο για την παράσταση.
- Ε να την κάψουμε λοιπόν τη χώρα, αυτό δε θέλετε;

- Μα δεν διακόπτεις έτσι μια παράσταση. Ας ερχόντουσαν στο τέλος.

- Απαράδεκτος ο Παπαϊωάννου!
- Και τι να κάνει ο άνθρωπος;

- Δώδεκα εκατομμύρια ευρώ από το Υπουργείο Πολιτισμού…

- Μην αγνοείτε τα παιδιά!

Οι περισσότεροι θεατές αντιμετωπίζουν το θέμα μάλλον συγκαταβατικά.

Δέκα λεπτά αργότερα, εμφανίζεται πάλι ο ΔΠ, και ανακοινώνει ότι οι χορευτές δεν μπορούν να συνεχίσουν. Χειροκροτήματα. Χλιαρές διαμαρτυρίες (οι περισσότεροι αντεπαναστάτες μάλλον έχουν φύγει). Ζητάει συγνώμη, προσφέρει επιστροφή χρημάτων, ή δωρεάν είσοδο σε επόμενη παράσταση. Αρκετοί θεατές κατεβαίνουν προς τη σκηνή. Συζητούν φιλικά με τον ΔΠ και τους χορευτές. Οι περισσότεροι τους συγχαίρουν. Λίγα λεπτά αργότερα, προς την έξοδο, ο ΔΠ συζητάει με κάποιους θεατές που διαμαρτύρονται. Τους ζητάει να μπουν στη θέση του. Άσκηση για τον αναγνώστη (και τον κοντριμπιτέρ).

Σχετικά:

* “Last Bow for Barrault?“, Time, 13/09/68
* Champagne, “The Beach beneath the Paving Stones: May 1968 and French Theater”, SubStance, 6:18/19 (1977)
* Ιάσων Αθανασιάδης, “The Tragedy of Greek Apathy,” Guardian, 18/12/08
* Erikson, Childhood and Society (1963)

Πριν αναρωτηθώ για πόσο στραβός είναι ο γιαλός, θέλω να δηλώσω ότι δεν είμαι από αυτούς που δε βρίσκουν πολιτικό νόημα και μήνυμα στην καταστροφή συμβολικών στόχων της κρατικής εξουσίας και του καπιταλιστικού συστήματος: π.χ. αστυνομικά τμήματα, υπουργεία, τράπεζες, και πολυεθνικές αλυσίδες συγκαταλέγονται στις εκφάνσεις ενός συστήματος που ανθίζει μέσα από την αλλοτρίωση της ζωής μας. Την ίδια στιγμή, η αποτελεσματικότητα της καταστροφής αυτών των συμβόλων ως προς την απελευθέρωση του καθένα μας, προλετάριου και μικρο/μεσοαστού, από την αλλοτρίωση δε μου είναι προφανής. Ακόμη περισσότερο αδιαφανές μου είναι και το πολιτικό σημαινόμενο της “απαλλοτρίωσης” Playstations, τηλεοράσεων (!), και άλλων καταναλωτικών ειδών.

Από την άλλη, όσο κι αν η βία που προκαλείται ή παράγεται από τη βία της εξουσίας είναι αμφιβόλου θετικού αντικρύσματος (και δηλώνω πρόθυμος να πειστώ για το αντίθετο) ποια είναι η δέουσα στάση όλων μας;

Σε μια δημοκρατία που λειτουργεί με αίσθημα κοινωνικής υπευθυνότητας, οι θεσμοί του πολιτεύματος και της πολιτικής αντανακλούν την εμπιστοσύνη των πολιτών. Σε τέτοιες πολιτείες η εκάστοτε κρίση είναι κρίση προσώπων - πραγματικά μεμονωμένα περιστατικά - και αδιέξοδα όντως δεν υπάρχουν. Αλλά σε μια δημοκρατία που ταυτόχρονα πολιτικοί και θρησκευτικοί ηγέτες, δικαστικοί, επιχειρηματίες και αστυνομικοί προδίδουν συχνά την εμπιστοσύνη με την οποία τους έχει περιβάλει “by default” ο λαός, και όπου ο ίδιος ο λαός με την αντι-κοινωνική ιδιοτελή συμπεριφορά του αντανακλά, προσιδιάζεται, ηρωοποιεί την αυθαιρεσία — και εν τέλει την προσλαμβάνει ως συνώνυμη της εξουσίας, τα αδιέξοδα παραμένουν.

Την καταστροφή χωρίς πολιτικό στόχο και νόημα την εξηγώ όχι τόσο ως το σοκ που χρειάζεται η κοινωνία για να βγει από το λήθαργο και να αναλάβει τις ευθύνες απέναντι στον εαυτό της και να απαιτήσει το ίδιο από τους πολιτικούς και οικονομικούς της πάτρονες, όσο ως το αποτέλεσμα της χρόνιας φθοράς του ιστού της. Ενός ιστού τόσο εξασθενισμένου που αντί να εστιάσει την οργή απέναντι στην πολύμορφη (και μακρόχρονη) κατασταλτική αυθαιρεσία επέτρεψε μορφές βίας που τον αποσάθρωσαν ακόμη περισσότερο.

Δεν ξέρω πώς είναι δυνατό να ξεφύγει κανείς από το φαύλο κύκλο που συντηρούν κρίσεις “χαμηλής έντασης” και πλατειάς βάσης. Δεν ξέρω καν πώς μπορούμε να αποφύγουμε το πέρασμα από τη διάχυτη ευθύνη (δεδομένη όταν το πρόβλημα είναι τόσο ευρύ) στη μη-απόδοση ευθυνών. Μακάρι οι σημερινοί 15χρονοι να γίνουν η γενιά που θα φέρει τα πάνω κάτω. Εγώ δεν έχω τη φαντασία να δω πώς θα γίνει αυτό, αλλά ίσως η γενιά των καταλήψεων του ‘91 να έχει κάνει τον απολογισμό της και να τους δώσει συμβουλές.

Παρενθετικά αξίζει να αναφερθώ σε ένα θεσμό που εδώ και τουλάχιστον 15 χρόνια φιγουράρει σταθερά στην πρώτη ή δεύτερη θέση της εμπιστοσύνης των Ελλήνων: τον Ελληνικό Στρατό. Δεν έχω ιδέα γιατί συμβαίνει αυτό μιας και όλοι οι φίλοι μου που υπηρέτησαν την πατρίδα περιέγραψαν πελατειακές σχέσεις, ευνοιοκρατία και σπάταλη γραφειοκρατία (δηλαδή μια πιστή μικρογραφία της υπόλοιπης κοινωνίας!) Παρολαυτά, είναι ο μόνος θεσμός που έμεινε επικοινωνιακά αλώβητος και από τα γεγονότα των τελευταίων ημερών και από τα πρόσφατα σκάνδαλα της πολιτικής ζωής.

ΥΓ1: πριν κατηγορηθώ για προβοκάτσια με την τελευταία παράγραφο να διευκρινίσω ότι αυτό που είχα στο μυαλό μου περιγράφτηκε πολύ εύστοχα από τον Παπαχελά στην ‘Κ’ της Κυριακής: “Το πρόβλημα σήμερα δεν είναι το αν θα έβγαιναν ποτέ τα τανκς στους δρόμους, αλλά το ότι και να έβγαιναν θα τράκαραν μεταξύ τους…”

ΥΓ2: Μόλις ανέβασε το ποστ ο yorgos έσπευσα να απαντήσω με ένα σχόλιο που αναγκάστηκα να αποσύρω μέσα σε λίγες ώρες γιατί μου φάνηκε άστοχη, αν όχι βέβηλη, η αναφορά στην κρατική και αντιεξουσιαστική βία ως ιστορικά αναπόφευκτων δράσεων λίγες ώρες μετά το φόνο ενός νέου.

Τα ίδια ισχύουν και για τις απλουστευτικές σχέσεις αιτίου-αιτιατού που — εξίσου προβλέψιμα — δένουν, στην δημόσια αφήγηση, τα γεγονότα του διημέρου (και προετοιμάζουν μελλοντικά παρόμοια). Ο μπάτσος πυροβόλησε γιατί του την έπεσαν κουκουλοφόροι. Οι κουκουλοφόροι καίνε την Αθήνα γιατί ο μπάτσος πυροβόλησε.

This study investigates the relationship between economic conditions and health. Total mortality and eight of the ten sources of fatalities examined are shown to exhibit a procyclical fluctuation, with suicides representing an important exception [ΣτΜπ: Ooops]. [...] there is some evidence that the unfavorable health effects of temporary upturns are partially or fully offset if the economic growth is long-lasting. An accompanying analysis of microdata indicates that smoking and obesity increase when the economy strengthens, whereas physical activity is reduced and diet becomes less healthy.” (Christopher J. Ruhm, Are Recessions Good for Your Health? Quarterly Journal of Economics, May 2000, Vol. 115, No. 2, Pages 617-650)

Αν υπολογίσουμε πως μια βαριά ύφεση διαρκεί γύρω στους 16 μήνες κατά μέσο όρο (υπολογίζοντας μόνο την μετά Β’ ΠΠ περίοδο), άιντε, τον φάγαμε τον γάιδαρο. Εκτός και αν πρέπει να αρχίσουμε να τρώμε τα σταφύλια της οργής οπότε και να υπολογίζουμε γύρω στους 43. Λοιπόν, να πέσουν τα στοιχήματα…

ΥΓ. Οι οικονομολόγοι έχουν αρχίσει να ξεθάβουν τα παλιά τους βιβλία: μεταξύ διαφόρων προτάσεων, στο Marginal Revolution διαβάζουν Keynes, οι Αυστριακοί προτείνουν Hazlitt και Buchanan. Άσχημα σημάδια - προφανώς τα πιο πρόσφατα βιβλία δεν έχουν κάτι ιδιαίτερο να προσφέρουν…

Οι ξέφρενοι πανηγυρισμοί σας και τα χοιροκροτήματα δε λένε ανκόρα να κοπάζουν, κι εγώ είμαι νταββέρο περήφανος που είστε οι φίλοι μου. Γιατί πράγματι δουλέψατε μήνες τώρα πολύ σκληρά, μα τελικά πετύχατε το ναι μπορούμε, κι ο ταουματούρτζικο αρχηγός της καρδιάς σας νάτος που κέρδισε τo ύπαττο αξίομα, γιατί ήτανε δινός ρήτορ. Κι έτσι ο αγώνας τώρα δικεόνεται, κι όλος ο κόσμος γιορτάζει μαζί σας την εδώ και τώρα αλλαγή που στην οποία μπορούμε νταββέρο να πιστέψουμε, και που εσείς βέβαια ήδη πρώτοι την είχατε κιόλας εφαρμόσει με σπουδαία αποτελέσματα στην αγαπημένη μου πατρίδα σας την Μπέλλα Γκρέτσια, τη μακρινή και δεδοξασμένη δεκαετία ντι Οττόμπρε Οττάντα-Ούνο.

Όπως ίσως ήδη θα μάθατε από το ράντιο και την τελεβιζιόνε, η νίκη σας αυτή προκάλεσε εμοτσιόνι κι entusiasmo senza limiti σολάκερο τον κόσμο και στην Ιτάλια. Κι έτσι και στην κάζα Γκατούζο, όπου ο θείος Κορνέλιος έκλαιγε, κι η μαμά χαμογελούσε και δε λυπόταν για την Ίλλαρυ, παρά φορούσε στο πέτο μια κονκάρντα ντι τίπο Μπίντεν-Όμπαμα ‘08. Κι ως κι ο Πατέρας την άλλη μέρα πούβλεπε τελενοτίτσιες στην αρχή μπουρμπούραγε κι έλεγε, Ντεμοκρατσία ντέϊ νέγκρι και ντι ιμμιγκράντι ιλλεγκάλι, και μετά έλεγε, πιο εύκολα θα περνάτε οι κομμουνίστι από τρύπα βελόνας παρά οι νόμοι σας από τη Τζερουσζία και τον Φιλιμπάστωρ, όμως μετά ηρέμησε. Γιατί είδε ένα εκτενή ρεπορτάτζιο από τη Μόσκα, όπου ο αγαπημένος του Πρεζιντέντε ντι Κονσίλιο Μπερλουσκόνι έπλεξε ένα ενκόμιο και είπε, μπραβίσσιμο του πλανετάρκα Όμπαμα, αφού είναι τζόβανο όμορφος κι ηλιοδιακεκαβμένος!

Και τότε η μαμά βρήκε ευκαιρία να του προσφέρει τυλιχτό τσιοκολατίνο από κείνα που του απαγορεύει ο γιατρός, κι εκείνος με τη σειρά του ανταποκρίθηκε στη χοιρονομία καλής θέλησης και είπε, η μαλαντέττα αυτή κονκάρντα φτιάχτηκε στην Τσίνα, και ίσως σίγουρα θα περιέχει αμμύαντο, βγάλτη σε παρακαλώ να μην τήνε βλέπω, παρεκτός κι αν πια με βαρέθηκες και θες να με φαρμακώσεις. Αλλά η μαμά δε την έβγαζε.

Κι όπως καταλαβαίνετε το ενοτικό μεσσάτζιο του Πρεζιντέντε Όμπαμα έχει πια αγκαλλιάσει για τα καλά και τη δική μου φαμίλια όπως και όλους μας, και δεν αφήνει περιθώρια για γκρίνιες, παρά στέλνει καταπάνω μας ένα αεράκι ντι οττιμίσμο μπενεβολέντε. Όμως εγώ πιστεύω ακράδοντα πως τα καλύτερα μένουν ακόμα για νάρθουν, και δε βλέπω την ώρα για να τα ζήσουμε μαζί.

Αμπράτσι,
Ρίνο

Η θριαμβευτική είσοδος ενός αφροαμερικανού στο Οβάλ Γραφείο ούτε κατά διάνοια δεν επουλώνει όλες τις πληγές που άφησε στο σώμα της Αμερικής ο τρομακτικός συμβιβασμός του 1787 (σ’ αυτόν φαντάζομαι αναφέρεται ο Παντελής Μπουκάλας στο διαμάντι του κατά τ’ άλλα ωραίου σημερινού του άρθρου). Σπάει όμως ένα ταβάνι. Τα identity politics ξεθυμαίνουν σιγά-σιγά. Η παγιδευμένη σ’ αυτά προηγούμενη γενιά πολιτικά ενεργών αφροαμερικανών φεύγει, συγκινημένη και συγκινούσα. Αλλά φεύγει. Ο συμβολισμός είναι πολιτική. Κάτι έχει ήδη αλλάξει.

Εξαιρετικά ενδιαφέρων χάρτης που δημοσιεύουν οι σημερινοί NY Times. Βλέπετε τις κομητείες στις οποίες οι Ρεπουμπλικανοί αύξησαν τα ποσοστά τους σε σχέση με το 2004. Αν εξαιρέσουμε Αλάσκα-Αριζόνα για λόγους εντοπιότητας, άντε και Λουϊζιάνα λόγω πληθυσμιακών μετακινήσεων μετά την Κατρίνα, έχετε τον χάρτη της Αμερικής που αρνείται ακόμα να αλλάξει. Για να το πούμε ευγενικά.

Λιγότερο από 12 ώρες μένουν για ν’ανοίξουν οι κάλπες μιας από τις πιο ιστορικές εκλογικές αναμετρήσεις αλλά εδώ και βδομάδες διάφοροι πολιτικοί σχολιαστές, ερασιτέχνες και μη, υστερόβουλοι και ειλικρινείς έχουν αποδυθεί σε μια απρόσκλητη εκστρατεία damage control για την προσδοκώμενη προεδρική θητεία του Ομπάμα.

Με δυο λόγια, προσπαθούν να (προσ)γειώσουν όσους έχουν μεσσιανικού επιπέδου απαιτήσεις από τον υποψήφιο του Δημοκρατικού Κόμματος, υπενθμίζοντάς μας ότι ακόμη κι αν στις 20 του Γενάρη θα αναλάβει την προεδρία ο Ομπάμα δεν πρόκειται να λυθούν αυτοστιγμή τα δεινά που μαστίζουν την ανθρωπότητα.

As if, που θα λεγε και ο Ντεριντά.

Άθελα ή όχι όμως (δείχνουν να) αγνοούν δύο πράγματα: πρώτον, ότι ο Ομπάμα ήδη έχει καταγάγει νίκη περιφανή για λογαριασμό της Δημοκρατίας έναντι του Κυνισμού, έστω και συνεπικουρούμενος από πακτωλό χρημάτων, κατορθώνοντας να εμπνεύσει σε πρωτόγνωρο βαθμό την αμερικανική νεολαία και προκαλώντας κατά πάσα πιθανότητα ρεκόρ συμμετοχής στην εκλογική διαδικασία· δεύτερον, ότι η εκπνέουσα οκταετία έχει καταφέρει τέτοια και τόσα πλήγματα στη χώρα ώστε ακόμη και μια διακυβέρνση προσδεμένη στο άρμα της μετριότητας θα μπορέσει να αποκαταστήσει λογική, ήθος και όραμα σε όλο το φάσμα της εκτελεστικής εξουσίας.

Εν ολίγοις, δε χρειάζεται πρωτοφανής ριζοσπαστισμός για να σταματήσει ο πόλεμος ενάντια στην επιστήμη και το περιβάλλον, να κλείσει το Γκουαντάναμο, να ανασχεθεί η ξεδιάντροπη μεταφορά πλούτου στην άρχουσα τάξη κ.ο.κ.

Παρόλα αυτά, υπάρχει μια παράμετρος στην οποία οι ξένοι σχολιαστές που ανέφερα έχουν δίκιο: η είσοδος του Ομπάμα στο Οβάλ Γραφείο δε θα σημάνει την ακύρωση του Αμερικάνικου Ιμπεριαλισμού. Τουναντίον, κατά τη δική μου εκτίμηση, μια οκταετία με τον Ομπάμα είναι πιο πιθανό να διατηρήσει τις ΗΠΑ ως την προεξάρχουσα Ιμπεριαλιστική δύναμη για πολλές ακόμη δεκαετίες απ’ό,τι μια οκταετία με Ρεπουμπλικανό πρόεδρο.

Πριν αιτιολογήσω αυτή την εικασία θέλω να υπενθυμίσω ότι η Αμερικανική πολιτική έχει ιμπεριαλιστικό χαρακτήρα που της προσδίνεται όχι μόνο από το μέγεθος, τον πλούτο και την ισχύ της χώρας (χαρακτηριστικά κοινά σε όλα τα ιμπεριαλιστικά κράτη στην Ιστορία) αλλά και από την ίδια την πρωτοϊστορία της όπως αυτή είναι συνυφασμένη με την επέκταση των αρχικών αποικιών προς Δυσμάς. Σε επίρρωση αυτής της πτυχής έρχονται ο Αμερικανικός Εξεψιοναλισμός και η γεωγραφικά χαλαρότατη αντίληψη περί εθνικών συμφερόντων.

Πιστεύω λοιπόν, ότι η επιθετική, άκαμπτη, και κυρίως κοντόφθαλμη εξάσκηση της ιμπεριαλιστικής πολιτικής από την κυβέρνηση των Bush/Cheney έχει επιταχύνει την προσέγγιση της Αμερικανικής πρωτοκαθεδρίας με κάποια πολιτικά αδιέξοδα, ανάμεσα στα οποία προεξάρχει η δημογραφική και ιστορική πραγματικότητα στη Μέση Ανατολή. Απ’ό,τι φαίνεται, μια κυβέρνση McCain/Palin θα συνεχίσει την άνευ όρων υποστήριξη της Ισραηλινής Δεξιάς και το στρουθοκαμηλισμό-ντυμένο-ως-Αρχές απέναντι στις διεργασίες στον Αραβικό και Ισλαμικό κόσμο. Αυτή η συμπεριφορά εκ των πραγμάτων θα φθείρει το πολιτικό και στρατιωτικό κεφάλαιο των ΗΠΑ με αποτέλεσμα η επιρροή τους στη Μέση Ανατολή αλλά και αλλού να εξασθενίσει προς όφελος της Κίνας, της Ρωσίας και ίσως άλλων τοπικών παικτών.

Η γνώμη μου είναι ότι η διακυβέρνηση Obama/Biden χωρίς να (μπορεί να) παραιτηθεί από την “υπεράσπιση” των “εθνικών” συμφερόντων όπου γης, θα επιλέξει μια διαλλακτικότερη στάση η οποία μπορεί να αποκαταστήσει μερικώς τη φερεγγυότητα των Αμερικανών στην αντιμετώπιση του Παλαιστινιακού και ταυτόχρονα να αυξήσει το πολιτικό κεφάλαιο που θα είναι απαραίτητο στις συγκρούσεις που εγκυμονούν στην Άπω Ανατολή.

Αν και μου αφήνει κάπως ξινή γεύση η στήριξη μιας επιλογής που επιμηκύνει τον Αμερικανικό ιμπεριαλισμό, είμαι σίγουρος ότι οι ιμπεριαλισμοί που θα καλύψουν το κενό στην αντίθετη περίπτωση θα έχουν πολύ χειρότερες γεύσεις!

Άντε και με τη νίκη!